«Το Επισκοπικο ζητημα
και η εκκλησια τησ κρητησ 1880-1882"

Διακονο

Ανδρέα Νανάκη

ΕκδΟσεις "τερτιοσ" - Κατερινη 2002

Το επισκοπικό ζήτημα υπήρξε συνέπεια δύο κυρίως παραγόντων : της παράδοσης των χριστιανών της Κρήτης να εκφράζουν την άποψή τους για τα πρόσωπα των επισκόπων ή των μητροπολιτών που θα τους διαποίμαιναν και της νέας πραγματικότητας που διαμορφώθηκε στην Κρήτη με τη Σύμβαση της Χαλέπας (1878). Οι ελευθερίες και τα δικαιώματα που απέκτησαν οι Κρήτες, τους επέτρεπαν να επιμένουν στην εκλογή και εγκατάσταση των υποψηφίων αρχιερέων που υπέδειξαν. Στο γεγονός αυτό συνέβαλαν και προηγούμενα παρόμοια ή παραπλήσια δεδομένα.
                Η πλειοψηφία των χριστιανών πρότεινε το Νίκανδρο Ζαννούβιο για την επισκοπή Κυδωνίας και Αποκορώνου και τον Παρθένιο Περίδη για την επισκοπή Κισσάμου και Σελίνου. Για τον δεύτερο, κριτήριο της επιλογής υπήρξε η συμμετοχή του στους εθνικούς αγώνες της Κρήτης και για τον πρώτο η παιδεία του και η καταγωγή του. Είναι πολύ χαρακτηριστικό ότι οι Κρήτες μένουν ανυποψίαστοι για τις φιλικές προς το Φαρμακίδη απόχεις του Ζαννουβίου.
                Στις υποψηφιότητες αυτές δεν ήταν αμέτοχη η κυβέρνηση Τρικούπη, που ενδιαφερόταν να ισχυροποιήσει εξωελλαδικά τη θέση της με επισκόπους προσκείμενους στην Αθήνα. Οι εκλογές όμως γίνονται επί κυβερνήσεως Κουμουνδούρου και δεν είναι τυχαίο το γεγονός ότι η φιλική προς τη Ρωσία κυβέρνηση δεν παρεμβαίνει υπέρ των προσώπων που υπέδειξαν οι χριστιανοί, αλλά αφήνει ανεπηρέαστο το Πατριαρχείο και το μητροπολίτη Κρήτης να προχωρήσουν στις εκλογές.
                Η επιλογή των επισκόπων δεν υπήρξε ανεξάρτητη από τους οραματισμούς του Ιωακείμ Γ’ για μια ορθόδοξη κοινοπολιτεία όπου θα συμμετείχαν όλοι οι ορθόδοξοι λαοί, υπό την αιγίδα του Οικουμενικού Θρόνου. Γι΄ αυτό δεν είναι τυχαίο ότι ο επίσκοπος Κυδωνίας Ιερόθεος προσέκειτο στη Ρωσία, όπως και ο Ρεθύμνης Διονύσιος, γεγονός που αποδεικνύει η μετέπειτα δράση του. Ενώ ο Κισσάμου Παρθένιος Κελαϊδής έχει στενές σχέσεις με τον Γρ. Υψηλάντη και στις επαναστάσεις του 1866 και του 1878 είχε διαφοροποιηθεί από τις επιλογές της Αθήνας για την Κρήτη.
                Στην επιμονή των χριστιανών προς τους επισκόπους που υπέδειξαν, στις αντιδράσεις τους και στις προσπάθειές τους να αποτρέψουν την εγκατάσταση των εκλεγέντων συνυπάρχουν προσωπικές, κομματικές και τοπικιστικές αντιθέσεις, που είχαν αναπτυχθεί στην πολύπαθη μεγαλόνησο.
                Η αποβίωση του Μητροπολίτη Κρήτης Μελέτιου και η εκλογή του Τιμόθεου Καστρινογιαννάκη, επί κυβερνήσεως Τρικούπη, όχι μόνον δίνει λύση στο επισκοπικό ζήτημα, αλλά και σηματοδοτεί τη νέα εποχή της κανονικής λειτουργίας της Συνόδου στην Εκκλησία της Κρήτης. Η αντίθεση Ιωακείμ Γ’ – Τρικούπη, που θα οδηγήσει σε σύγκρουση και σε παραίτηση του Πατριάρχη το 1884, εκδηλώνεται πρώιμα στο επισκοπικό ζήτημα της Εκκλησίας Κρήτης, αλλά ξεπερνιέται. Η Σύνοδος μεταθέτει τον Κυδωνίας Ιερόθεο στην επισκοπή Ρεθύμνης και τον Ρεθύμνης Διονύσιο στην επισκοπή Χερρονήσου, διευθετώντας το επισκοπικό ζήτημα. Παράλληλα όμως δημιουργούνται οι προϋποθέσεις για τη μετέπειτα συγκρότηση της Εκκλησίας Κρήτης, με τη θεσμοθέτηση στους χρόνους της Κρητικής Πολιτείας, και τη λειτουργία της κανονικής επαρχιακής Συνόδου.

γ Copyright Ιερά Μητρόπολη Αρκαλοχωρίου, Καστελλίου και Βιάννου
Αρκαλοχώρι 70300, τηλ.2891024611,
fax.2891024612, email: imarkal1@otenet.gr