Του Πρωτοσυγκέλλου της Ιεράς Μητροπόλεως Αρκαλοχωρίου, Πανοσιολ. Αρχιμ. Επιφανίου Ζαχαράκη.
«Εἰς ἑαυτόν δὲ ἐλθών»
Αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί,
Η Αγία μας Εκκλησία, με παιδαγωγική σοφία, μας εισάγει σήμερα βαθύτερα στο πνεύμα προ των πυλών της Μεγάλης Τεσσαρακοστής με την παραβολή του Ασώτου Υιού. Ερχόμαστε να διδαχθούμε τη μετάνοια, ως επιστροφή, και την άπειρη αγάπη του Πατέρα. Η παραβολή του Ασώτου Υιού είναι ο καθρέφτης της ανθρώπινης ψυχής και η αποκάλυψη του απύθμενου ελέους του Θεού.
Ο νεότερος υιός έχει μέσα του την ψευδαίσθηση της ελευθερίας, γι΄ αυτό ζητά την περιουσία του πατέρα του, όσο ακόμη εκείνος ζει. Είναι σαν να του λέει: «Δεν σε χρειάζομαι. Θέλω να κάνω τη ζωή μου χωρίς εσένα». Αυτό είναι το πρώτο βήμα της αμαρτίας: η αυτονόμηση από τον Θεό. Ο άνθρωπος νομίζει ότι θα βρει χαρά μακριά από τον Πατέρα, μακριά από την Εκκλησία, μακριά από τις εντολές Του. Ξοδεύει τα χαρίσματα που του έδωσε ο Θεός – τη ζωή, την υγεία, τον χρόνο, την ψυχή – «ζῶν ἀσώτως». Αναζητά το μεθυστικό κρασί της ευτυχίας σε πονηρούς, ξένους τόπους, μακριά από το πατρικό σπίτι της ασφάλειας και της πατρικής αγάπης του Θεού.
Και όταν τελειώνουν όλα, έρχεται ο λιμός. Όχι μόνο ο υλικός, αλλά κυρίως ο πνευματικός λιμός: η μοναξιά, το κενό, η απελπισία, η αίσθηση ότι η ζωή δεν έχει νόημα. Η αμαρτία υπόσχεται ελευθερία, η ασωτία φαίνεται άνεση και απόλαυση, αλλά καταλήγει σε δουλεία. Ο Άγιος Γρηγόριος Παλαμάς ερμηνεύει ότι: «η ασωτία είναι ο σκορπισμός του νου στα πάθη, η απώλεια της εσωτερικής ενότητας του ανθρώπου». Ο εχθρός ο παμπόνηρος ζαλίζει και σαγηνεύει μέσα από τα πάθη και τις ηδονές του αιώνος τούτου, οδηγώντας τον άνθρωπο στο τέλμα, στην κατάπτωση, στην οδύνη, στην αρρώστια της ψυχής. Η πείνα που ακολουθεί τον άσωτο, δεν είναι μόνο σωματική, είναι πνευματική πείνα, κενό ψυχής. Φτάνει όμως στον έσχατο ξεπεσμό, να βόσκει χοίρους και να τρώει ξυλοκέρατα.
Και τότε κάτι μέσα του χτυπάει, ακούγοντας τη φωνή της καρδιάς: «Εἰς ἑαυτόν δὲ ἐλθών». Η πιο συγκλονιστική φράση της παραβολής είναι αυτή. Ο άσωτος συνήλθε, ξαναβρήκε τη σωστή του σκέψη, συνειδητοποίησε την κατάστασή του. Επέστρεψε στη λογική, στην αλήθεια, και τελικά στην ταπείνωση και τη μετάνοια, που δηλώνει την αρχή της σωτηρίας μέσω της αυτογνωσίας. Η μετάνοια αρχίζει όταν ο άνθρωπος σταματά να κατηγορεί τους άλλους, σταματά να δικαιολογεί τον εαυτό του και κοιτάζει την αλήθεια και τη φροντίδα της ψυχής του. Ο άσωτος δεν ζητά δικαιώματα, αλλά έλεος. Δεν ζητά να ξαναγίνει υιός, αλλά δούλοςτου Πατέρα. Αυτό είναι το πνεύμα της αληθινής εξομολόγησης.Τόσο μεγάλη είναι η δύναμη της μετάνοιας που αν πραγματικά ο άνθρωπος μετανοεί, μπορεί από την ανατολή έως την δύση να φτάσει στην αγιότητα. Αυτό έλεγε στους μαθητές του ο Μέγας Αντώνιος.
Έρχεται η ώρα της επιστροφής στο πατρικό σπίτι του. Ο Πατέρας δεν περιμένει με τιμωρία, αλλά με αγάπη. Τον βλέπει από μακριά και τρέχει να τον αγκαλιάσει, να τον ασπασθεί. Ο Θεός δεν κρατά λογαριασμό αμαρτιών, δεν εξευτελίζει τον μετανοημένο, δεν λέει «στα έλεγα εγώ». Αποκαθιστά πλήρως τον υιό. Του δίνει τη στολή (τη χαμένη αξιοπρέπεια), το δαχτυλίδι (τη σφραγίδα της υιοθεσίας), τα υποδήματα (τη νέα πορεία ζωής), και σφάζει τον μόσχο τον σιτευτό (τη χαρά της σωτηρίας). Πράγματι έτσι μας περιμένει ο Θεός. Όχι όταν γίνουμε τέλειοι, αλλά όταν επιστρέφουμε στο Θεό Πατέρα.
Και όμως, υπάρχει κι ένας άλλος άσωτος, ο πρεσβύτερος υιός. Είναι κοντά στον πατέρα, αλλά η καρδιά του είναι μακριά. Τηρεί, εργάζεται, υπακούει, αλλά χωρίς αγάπη. Δεν χαίρεται για τη σωτηρία του αδελφού του. Η δικαιοσύνη του δεν έχει έλεος. Αυτόςείναι ο κίνδυνος και για εμάς, να είμαστε στην Εκκλησία, αλλά να μην έχουμε εκκλησιαστικό πνεύμα. Ο πρεσβύτερος υιός είναι οτύπος του ανθρώπου που μένει τυπικά κοντά στον Θεό, αλλά χωρίς αγάπη. Οι Πατέρες προειδοποιούν ότι, μπορεί να είμαστε μέσα στην Εκκλησία, αλλά εκτός του φρονήματος της αγάπης.
Αδελφοί μου, όλοι μας είμαστε άλλοτε άσωτοι και άλλοτε πρεσβύτεροι υιοί. Η Εκκλησία σήμερα μας φωνάζει: Υπάρχει επιστροφή, υπάρχει Πατέρας, υπάρχει αγκαλιά. Ό,τι κι αν έχεις κάνει, υπάρχει επιστροφή. Όσο μακριά κι αν έφυγες, ο Πατέρας περιμένει. Όσο βαριά κι αν είναι η αμαρτία, η αγάπη του Θεού είναι βαρύτερη.
Η Σαρακοστή που έρχεται είναι καιρός επιστροφής. Ας πούμε κι εμείς με όλη μας την καρδιά: «Ἀναστὰς πορεύσομαι πρὸς τὸν Πατέρα μου». Ας κάνουμε αυτό το βήμα, με μετάνοια, εξομολόγηση, ταπείνωση, αυτοκριτική και αγάπη. Και τότε θα ακούσουμε κι εμείς τη φωνή Του: «Ὅτι οὗτος ὁ υἱός μου νεκρὸς ἦν καὶ ἀνέζησε, ἀπολωλὼς ἦν καὶ εὑρέθη». Αμήν!