Του Πρωτοσυγκέλλου της Ιεράς Μητροπόλεως Αρκαλοχωρίου, Πανοσιολ. Αρχιμ. Επιφανίου Ζαχαράκη.
««Σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι»
Αγαπητοί εν Χριστώ αδελφοί,
Το σημερινό Ευαγγέλιο του Ζακχαίου είναι για την Εκκλησία μας προμήνυμα του Τριωδίου και άνοιγμα της πύλης προς τη μετάνοια. Δεν είναι τυχαίο ότι τοποθετείται πριν από την περίοδο της κατανύξεως· μας δείχνει πως αρχίζει η σωτηρία του ανθρώπου.
Ο Ζακχαίος ήταν αρχιτελώνης και πλούσιος. Στα μάτια του κόσμου, άνθρωπος επιτυχημένος· στα μάτια όμως της κοινωνίας της εποχής, αμαρτωλός, άδικος, περιφρονημένος. Ο Ζακχαίος δεν είναι ένας τυχαίος άνθρωπος. Κατέχει εξουσία, χρήματα και κοινωνική δύναμη, αλλά στερείται το ουσιώδες: την ειρήνη της καρδιάς. Ο Άγιος Ιωάννης ο Χρυσόστομος επισημαίνει ότι: «πολλές φορές ο πλούτος γίνεται πέπλο που κρύβει την εσωτερική πτωχεία του ανθρώπου».
Παρ’ όλη την εξωτερική του ευμάρεια, ο Ζακχαίος βιώνει ένα υπαρξιακό κενό. Κι όμως, το Ευαγγέλιο μας λέγει κάτι συγκλονιστικό: «ἐζήτει ἰδεῖν τὸν Ἰησοῦν τίς ἐστι». Δεν ζητούσε κάτι από τον Χριστό, αλλά επιθυμούσε να Τον δει. Ο ιερός Χρυσόστομος σχολιάζει ότι εδώ φαίνεται «ἡ πρώτη κίνησις τῆς χάριτος», διότι η επιθυμία να δούμε τον Χριστό είναι ήδη έργο του Θεού μέσα μας. Ο Ζακχαίος έχει μέσα του έναν ιερό πόθο, έστω κι αν η ζωή του ακόμη δεν έχει αλλάξει. Δεν αναζητεί θαύμα, ούτε θεραπεία, αλλά αναζητεί πρόσωπο. Θέλει να μάθει ποιος είναι Αυτός ο Ιησούς. Ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής λέει ότι: «η σωτηρία αρχίζει όταν ο νους στραφεί προς το πρόσωπο του Θεού και όχι προς τα δώρα Του».
Δύο εμπόδια παρεμβάλλονται ανάμεσα στον άνθρωπο και τον Θεό, αυτά είναι το πλήθος και το μικρό του ανάστημα. Οι Πατέρες βλέπουν εδώ μια βαθύτερη εικόνα. Το πλήθος είναι οι περισπασμοί, οι γνώμες των άλλων, οι δικαιολογίες. Το μικρό ανάστημα είναι η πνευματική μας αδυναμία. Κι όμως, ο Ζακχαίος δεν απογοητεύεται. Τρέχει και ανεβαίνει στη συκομουριά. Ο Άγιος Κύριλλος Αλεξανδρείας λέγει ότι: «το ανέβασμα στο δέντρο δείχνει ταπείνωση, διότι δεν ντράπηκε να φανεί γελοίος, για να κερδίσει τον Χριστό». Η συκομουριά, είναι δέντρο ταπεινό και άκαρπο, συμβολίζει την ταπείνωση και την άρνηση της αυτοδικαίωσης. Ο Ζακχαίος αποδέχεται την πνευματική του γύμνια και δεν ντρέπεται να φανεί μικρός, για να συναντήσει τον Μεγάλο. Η ταπείνωση αυτή γίνεται η κλίμακα της σωτηρίας του.
Εδώ βρίσκεται ένα μεγάλο μάθημα. Ο Χριστός αποκαλύπτεται σε εκείνον που δεν ντρέπεται να Τον ζητήσει. Και τότε γίνεται το θαυμαστό: Ο Χριστός σταματά, σηκώνει το βλέμμα Του και λέει: «Ζακχαῖε, σπεύσας κατάβηθι». Οι Πατέρες τονίζουν ότι ο Χριστός γνωρίζει το όνομα του Ζακχαίου πριν του μιλήσει. Ο Άγιος Αυγουστίνος λέγει: «Ο Χριστός τον είδε πριν Τον δει ο Ζακχαίος». Η χάρη προηγείται πάντα της μετανοίας μας.
Και συνεχίζει: «Σήμερον γὰρ ἐν τῷ οἴκῳ σου δεῖ με μεῖναι». Ο Χριστός δεν λέει «θα μείνω», αλλά «δεῖ» – πρέπει. Είναι θεία ανάγκη η σωτηρία του ανθρώπου. Ο Θεός δεν μπαίνει στο σπίτι του Ζακχαίου για να τον ελέγξει, αλλά για να τον θεραπεύσει. Τότε έρχεται η πραγματική μετάνοια. Ο Ζακχαίος δεν υπόσχεται απλώς να γίνει καλύτερος. Λέει: «Τὰ ἡμίση τῶν ὑπαρχόντων μου δίδωμι τοῖς πτωχοῖς» και αποκαθιστά τετραπλάσια όσα άδικα πήρε. Εδώ βλέπουμε ότι η κίνηση του Αρχιτελώνη, δεν είναι απλή ελεημοσύνη, αλλά καρπός μετανοίας. Η μετάνοια δεν είναι συναίσθημα· είναι αλλαγή ζωής. Όπου μπαίνει ο Χριστός, αλλάζουν οι σχέσεις μας με τα χρήματα, με τους ανθρώπους, με την αδικία.
Και τότε ακούγεται ο λόγος που σφραγίζει το Ευαγγέλιο: «Σήμερον σωτηρία τῷ οἴκῳ τούτῳ ἐγένετο». Ο εορτάζων Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος αναφέρει ότι: «σήμερον», «σημαίνει κάθε μέρα που μετανοούμε». Η σωτηρία δεν είναι μία ανάμνηση, είναι το παρόν. Αν ανοίξουμε την καρδιά μας σήμερα, ο Χριστός μπορεί να εισέλθει στο σπίτι της ψυχής μας. Γιατί «Ὁ Υἱὸς τοῦ Ἀνθρώπου ἦλθεν ζητῆσαι καὶ σῶσαι τὸ ἀπολωλός».
Αδελφοί μου, ο Ζακχαίος είναι ο καθένας από εμάς. Άνθρωποι με αδυναμίες, με αμαρτίες, με μικρό πνευματικό ανάστημα, αλλά και με έναν πόθο: να δούμε τον Χριστό. Ο Ζακχαίος είναι ο καθρέφτης μας. Μπορεί να είμαστε μικροί στο ανάστημα της πίστης, χαμένοι μέσα στο πλήθος των μεριμνών, αλλά αν έχουμε την τόλμη να αναζητήσουμε τον Χριστό, Εκείνος θα σταθεί, θα μας καλέσει με το όνομά μας και θα εισέλθει στο σπίτι της ψυχής μας.
Ας μη φοβηθούμε να ανέβουμε στη συκομουριά της ταπεινώσεως. Ας μη ντραπούμε για τη μετάνοια. Διότι ο Χριστός περνά και σήμερα από την Ιεριχώ της ζωής μας, μας φωνάζει με το όνομά μας και μας λέει: «σήμερα θα έρθω να μείνω στο σπίτι σου». Αμήν.